أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
216
آثار الباقيه ( فارسى )
همواره با روز يازدهم حزيران براى عللى كه در پيش گفته شد موافق مىشود . طريق پاسخ دادن به برخى از سؤالات ماهشناسى خوب است مبحثى را كه زيجها فاقد است و جز ابو العباس فضل بن حاتم نيريزى در تفسير مجسطى نگفته ما در اينجا بيان كنيم چه ، اين كار عام البلوى است و اشخاصى كه عمل به آن مىنمايند همواره به حيرت دچار مىشوند آن مسئله اين است كه از ما تاريخى را سؤال مىكنند كه در چه وقت بوده و معلوماتى را كه بما براى استخراج مجهول مىدهند از انواع مختلف است مانند اينكه از ما مىپرسند كه فلان روز كه چندم شهر رومى و يا عربى و يا فارسى بوده كه خود آن ماه بر ما مجهول است ولى نام ماهى ديگر را كه به آن بوده و يا ماهى را كه اين روز در آن بوده ولى نامش را فراموش كردهايم چه بود . مثلا از ما مىپرسند كه روز هرمز در ماه تموز سال 391 هجرى چندم ماه بوده و براى حل اين مسئله بايد كه تاريخ اسكندر را در اول محرم سال 391 هجرى استخراج كنيم و چون اين مطلب بدست آمد بر ما پوشيده نخواهد ماند كه اول تموز با چه ماه و كدام روز از ماههاى عرب متفق بوده و تاريخ يزدگرد را در اول تموز استخراج مىنماييم و چون به اين كار نيز موفق شديم دانسته مىگردد كه هرمز در كدامين روز اين ماه بوده و هر سه تاريخ با انواع و اجناسى كه دارد معلوم مىشود . و اگر علاوه بر اين معلوم نام روز را كه در كدام هفته واقع است بدانيم بدرك حقيقت ما را بيشتر يارى مىكند مثلا بدانيم كه روز جمعه غره ماه رمضان سال سيصد و هفتاد يزدگردى چندم ماه بوده و طريق دانستن اين مطلب آن است كه تاريخ عربى را در اول نوروز اين تاريخ استخراج مىكنيم و از اين معلوم غره ماه رمضان را حساب مىكنيم و بعدا ملاحظه مىكنيم كه آغاز ماهها از روزهاى هفتگانه كدام بوده و حساب ما در اين وقت بدست مىآيد . همچنين اگر بدانيم كه يك روز از ايام هفته در چندمين روز ماهى نامعين